Οι αγγειακές παθήσεις συχνά εξελίσσονται χωρίς εμφανή συμπτώματα μέχρι να εμφανιστούν σοβαρές επιπλοκές. Για αυτό, σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο, οι προληπτικές εξετάσεις μπορούν να βοηθήσουν στην έγκαιρη ανίχνευση σημαντικών βλαβών και στην επιλογή της κατάλληλης παρακολούθησης ή θεραπείας

Το βασικό πρόβλημα πολλών αγγειακών παθήσεων είναι ότι μπορεί να παραμένουν σιωπηλές για μεγάλο χρονικό διάστημα και να γίνονται αντιληπτές μόνο όταν εμφανιστούν επικίνδυνες επιπλοκές. Για παράδειγμα, το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής είναι συχνά ασυμπτωματικό πριν από τη ρήξη, ενώ η καρωτιδική νόσος ή η αρτηριακή νόσος των κάτω άκρων μπορεί να υπάρχουν χωρίς σαφή προειδοποιητικά σημεία στα πρώτα στάδια. Για αυτό η έννοια του προληπτικού αγγειολογικού ελέγχου έχει ιδιαίτερη σημασία σε ανθρώπους που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου.
Ο τυπικός αγγειακός ασθενής είναι συνήθως άτομο μεγαλύτερης ηλικίας, συχνότερα άνδρας, με ιστορικό καπνίσματος, υπέρτασης, υπερλιπιδαιμίας, σακχαρώδη διαβήτη, μειωμένης άσκησης ή και οικογενειακού ιστορικού αγγειακής πάθησης. Δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες προληπτικές εξετάσεις. Ο έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος και να βασίζεται στο ατομικό προφίλ κινδύνου, ώστε να έχει πραγματική προληπτική αξία.
Η πιο καθιερωμένη προληπτική εξέταση αφορά το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής. Έχει φανεί ότι στους άνδρες η ανίχνευσή του με υπερηχογράφημα μειώνει τη θνητότητα από τη νόσο. Για αυτό, οι άνδρες ηλικίας 65 ετών και άνω, ιδιαίτερα όσοι έχουν καπνίσει, αποτελούν ομάδα στην οποία ο προληπτικός έλεγχος της κοιλιακής αορτής με υπερηχογράφημα έχει σημαντική αξία. Αντίστοιχα, σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό ανευρύσματος ή σε ασθενείς με αρτηριακή νόσο των κάτω άκρων, ο έλεγχος μπορεί να χρειαστεί και σε μικρότερη ηλικία.
Όσον αφορά την καρωτιδική νόσο, δεν συνιστάται γενικευμένος προληπτικός έλεγχος σε όλο τον πληθυσμό. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ομάδες με υψηλότερο κίνδυνο, όπως άτομα άνω των 65 ετών με ενεργό κάπνισμα, στεφανιαία νόσο, υπερλιπιδαιμία, σακχαρώδη διαβήτη ή υπέρταση, στα οποία ένα υπερηχογράφημα καρωτίδων και σπονδυλικών αρτηριών μπορεί να είναι χρήσιμο. Στον υπερηχογραφικό αυτό έλεγχο δεν εξετάζεται μόνο αν υπάρχουν πλάκες ή στενώσεις, αλλά και το πάχος του τοιχώματος της καρωτίδας, που σχετίζεται με τον μελλοντικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Για την αρτηριακή νόσο των κάτω άκρων επίσης δεν προτείνεται γενικός πληθυσμιακός έλεγχος, όμως σε ασθενείς άνω των 50 ετών που καπνίζουν και έχουν σακχαρώδη διαβήτη, η προληπτική αγγειοχειρουργική εκτίμηση μπορεί να έχει ουσιαστικό όφελος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια απλή και χρήσιμη εξέταση είναι η μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, δηλαδή η σύγκριση της πίεσης στον άκρο πόδα με την πίεση στο χέρι. Όταν ο δείκτης αυτός είναι χαμηλός, υποδηλώνει αρτηριακή νόσο, ακόμη και αν ο ασθενής δεν έχει ακόμη συμπτώματα.
Συνεπώς, οι προληπτικές εξετάσεις για αγγειακές παθήσεις δεν γίνονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους, αλλά προσαρμόζονται στο προφίλ κινδύνου του κάθε ανθρώπου. Η σωστή επιλογή της εξέτασης, στον σωστό χρόνο και για τον σωστό ασθενή, μπορεί να οδηγήσει σε έγκαιρη διάγνωση, ασφαλέστερη παρακολούθηση και πρόληψη σοβαρών επιπλοκών. Ο αγγειοχειρουργός είναι ο ιατρός που μπορεί να αξιολογήσει ποιος έλεγχος έχει πραγματική ένδειξη, πότε πρέπει να γίνει και ποια θα είναι τα επόμενα βήματα αν βρεθεί κάποιο αγγειακό πρόβλημα.