Η φλεβική θρόμβωση είναι μια σοβαρή αγγειακή πάθηση, κατά την οποία σχηματίζεται θρόμβος μέσα σε φλέβα, συνήθως στα κάτω άκρα. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή θεραπεία είναι ιδιαίτερα σημαντικές, γιατί η νόσος μπορεί να οδηγήσει σε επέκταση του θρόμβου, πνευμονική εμβολή ή υποτροπή στο μέλλον.

Η φλεβική θρόμβωση, και ιδιαίτερα η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση των κάτω άκρων, εμφανίζεται όταν σχηματίζεται θρόμβος μέσα στις φλέβες του ποδιού και παρεμποδίζεται η φυσιολογική ροή του αίματος. Η κλινική εικόνα ποικίλλει. Σε ορισμένους ασθενείς η θρόμβωση μπορεί να είναι σχεδόν ασυμπτωματική, ενώ σε άλλους προκαλεί πρήξιμο στο ένα σκέλος, πόνο, αίσθημα βάρους, ευαισθησία στην πίεση και εικόνα τεταμένης ή σκληρής γαστροκνημίας. Σε πιο σοβαρές μορφές μπορεί να εμφανιστεί σημαντικό οίδημα, έντονος πόνος και βαριά φλεβική συμφόρηση. Η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των συμπτωμάτων είναι κρίσιμη, γιατί ο θρόμβος μπορεί να επεκταθεί ή να συνδεθεί με πνευμονική εμβολή.
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο υπερηχογράφημα φλεβών των κάτω άκρων, το οποίο αποτελεί την κύρια και πιο χρήσιμη εξέταση για την επιβεβαίωση της νόσου. Τα d-Dimers έχουν κυρίως αρνητική διαγνωστική αξία, δηλαδή βοηθούν περισσότερο στον αποκλεισμό της θρόμβωσης σε ασθενείς χαμηλής κλινικής υποψίας παρά στην οριστική επιβεβαίωσή της. Όταν υπάρχει ισχυρή υποψία αλλά το πρώτο υπερηχογράφημα είναι αρνητικό, μπορεί να χρειαστεί επανέλεγχος σε λίγες ημέρες, ανάλογα με την κλινική εικόνα και τα εργαστηριακά ευρήματα.
Η θεραπεία της φλεβικής θρόμβωσης στηρίζεται κυρίως στην αντιπηκτική αγωγή. Ο στόχος της δεν είναι απλώς να «λεπτύνει» το αίμα, αλλά να προλάβει την επέκταση του θρόμβου, την πνευμονική εμβολή, την αιμοδυναμική επιδείνωση και την υποτροπή της νόσου. Η διάρκεια της αγωγής δεν είναι ίδια για όλους τους ασθενείς. Εξαρτάται από την εντόπιση της θρόμβωσης, από το αν υπήρχε εκλυτικός παράγοντας όπως πρόσφατο χειρουργείο, ακινητοποίηση ή καρκίνος, από το ιστορικό προηγούμενης θρόμβωσης, από τον κίνδυνο αιμορραγίας, αλλά και από ευρήματα της παρακολούθησης όπως τα d-Dimers και η ύπαρξη υπολειπόμενης θρόμβωσης στο υπερηχογράφημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η μακροχρόνια παρακολούθηση, γιατί η φλεβική θρόμβωση δεν είναι πάντα ένα μεμονωμένο επεισόδιο που «περνά και τελειώνει». Σε αρκετούς ασθενείς πρόκειται για πάθηση με κίνδυνο υποτροπής, ειδικά όταν η αρχική θρόμβωση ήταν απρόκλητη, όταν συνυπάρχει καρκίνος, όταν υπάρχουν αυξημένα d-Dimers μετά τη διακοπή της αγωγής ή όταν παραμένουν υπολείμματα θρόμβου στις φλέβες. Για αυτό, μετά από ένα επεισόδιο θρόμβωσης, είναι σημαντικό ο ασθενής να μη διακόπτει μόνος του την επαφή με τον ιατρό, αλλά να παρακολουθείται συστηματικά με κλινική εκτίμηση, υπερηχογράφημα και, όπου χρειάζεται, ειδικό εργαστηριακό έλεγχο.
Στην ευρύτερη έννοια της φλεβικής θρόμβωσης ανήκει και η επιπολής θρομβοφλεβίτιδα, η οποία παλαιότερα θεωρούνταν συνήθως ήπια και αυτοπεριοριζόμενη κατάσταση. Σήμερα γνωρίζουμε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επεκταθεί προς το εν τω βάθει φλεβικό σύστημα ή να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο πνευμονικής εμβολής, ιδιαίτερα όταν ο θρόμβος βρίσκεται κοντά στις σαφηνομηριαίες ή σαφηνοιγνυακές συμβολές, όταν δεν υπάρχουν κιρσοί ή όταν συνυπάρχουν θρομβοφιλία και άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες. Για αυτό και η επιπολής θρομβοφλεβίτιδα χρειάζεται επίσης σωστή αξιολόγηση με triplex φλεβών και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
Η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή επιλογή της αντιπηκτικής αγωγής, η χρήση ελαστικής συμπίεσης όπου ενδείκνυται και η παρακολούθηση του ασθενούς έχουν στόχο όχι μόνο την αντιμετώπιση του οξέος επεισοδίου, αλλά και την πρόληψη επιπλοκών όπως η πνευμονική εμβολή, το μεταθρομβωτικό σύνδρομο και η υποτροπή της θρόμβωσης. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδίως σε εκτεταμένες κεντρικές θρομβώσεις, μπορεί να εξεταστεί και επεμβατική θεραπεία, πάντοτε μετά από εξειδικευμένη αγγειοχειρουργική αξιολόγηση.